بحرانهای ژئوپلیتیکی

بحران ژئوپليتيكي حاصل منازعه و كشمكش كشورها و گروههاي سياسي ـ فضايي و بازيگران سياسي بر سر كنترل و تصرف يك يا چند ارزش و يا عامل جغرافيايي است. بحرانها داراي منشا مختلفي بوده و انواع مختلف نيز دارا هستند. بحرانها از لحاظ كاركردي منجر به خروج سيستم از حالت تعادل، و بروز اخلال در وضعيت عادي و فرآيندهاي فضاي جغرافيايي و زيستگاه انسانها مي‌گردند. بحرانهاي ژئوپليتيكي داراي ويژگيهاي زير مي‌باشند :


الف : موضوع و عامل بحران، كنترل، مداخله و تصرف يك يا چند ارزش نظير مكان، فضا، موقعيت، آب، منبع معدني،‌ قلمرو، اقليت، زيارتگاه، بازار صادراتي، مسير انتقال كالا، انرژي، توريسم، جزيره، تنگه، خط‌مرز، مكان مذهبي و نظاير آن است.

ب: بحران ژئوپليتيكي از پايداري و تداوم نسبي برخوردار است و بسادگي قابل حل و برطرف شدن نيست. زيرا موضوع بحران و كشمكش در زمرة منافع ملي و جمعي محسوب مي‌گردند.

ج: حل بحرانهاي ژئوپليتيكي مستلزم شرايط زير است:

  1. وجود فضاي حسن نيت و روابط دوستانه بين طرفين موضوع بحران
  2. تقسيم‌پذير بودن ارزش جغرافيايي و منفعت متعارض، به گونه‌اي كه هر كدام از مدعيان به سهم مناسبي دست يابند و رضايت آن‌ها حاصل آيد
  3. نامتوازن بودن مناسبات قدرت، بطوريكه يك طرف منازعه از قدرت برتر برخوردار بوده و در سايه قدرت نمائي خود رقبا و طرفهاي مقابل خود را مجاب به پذيرش خواستة‌خود بكند و كنترل ارزش جغرافيايي مورد منازعه را در دست بگيرد. مانند جزاير كوريل در شمال ژاپن كه توسط روسيه كنترل مي‌شود.

چنانچه بحران ژئوپليتيكي با روشهاي مصالحه آميز حل نشود، تداوم بحران منجر به جنگ مي‌شود.

 د: بحرانهاي ژئوپليتيكي هر چند شكل سياسي بخود مي‌گيرند ولي از ديرپايي برخوردار هستند.

هـ:در بحرانهاي ژئوپليتيكي الگوي مداخله‌اي چند سطي شكل مي‌گيرد. به عبارتي سطوح مختلفي از بازيگران در ارتباط با بحران درگير مي‌شوند. درگير شدن بازيگران مزبور در بحران ژئوپليتيكي بر مبناي اهداف مختلفي صورت‌ مي‌پذيرد از قبيل: انگيزة بشر دوستانه و كمك به صلح و امنيت بين‌‌المللي، توسعة‌حوزة نفوذ، پيگيري اهداف و منافع ملي، ارتقاء موقعيت ژئوپليتيكي در سيستم منطقه‌اي و جهاني از طريق به دست گرفتن مديريت و رهبري فرآيند حل و فصل بحران كه مي‌تواند با رويكرد آشتي جويانه و يا تداوم بحران همراه باشد. سطوح مختلف بازيگران مداخله‌گر در بحران ژئوپليتيكي عبارتند از: مدعيان و طرفهاي منازعه يا سطح محلي 2. سطح منطقه‌اي، 3. سطح فرا منطقه‌اي، 4. سطح جهاني و كروي، 5. سطح سازه‌اي يا سازمانهاي منطقه‌اي و جهاني نظير سازمان ملل و شوراي امنيت.

در حال حاضر جهان اسلام دچار بحرانهاي ژئوپليتيکي مختلفي است. بحران گروه‌هاي تکفيري، مداخله کشورهاي قوي در کشورهاي ضعيف منطقه، رقابت و کشمکش بين کشورهاي همجوار، رقابتهاي ايدولوژيکي، بحران قوميت، گسست‌هاي فرهنگي، چالشهاي اقتصادي، عدم مشروعيت، و بحرانهايي از اين قبيل که ساختارهاي سياسي و حکومتي در کشورهاي اسلامي را با چالش مواجه ساخته است.

حل و فصل بحرانهاي ژئوپليتيکي در بين کشورهاي اسلامي مستلزم وجود زمينه ها و عوامل زير است:

1ـ ويژگيها و ارزشهاي مشترک, تاريخي, تمدني, فرهنگي, زباني, ديني, قومي،ايدئولوژيکي و نظاير آن که به ايجاد تجانس ساختاري بيانجامند.
2ـ تهديدات مشترک اعم از امنيتي, نظامي، فرهنگي, سياسي, اقتصادي و غيره
3ـ کارکردها و علائق مشترک که به همساني عملکردي و منافع مشترک مي انجامد.
4ـ نيازهاي متقابل و وابستگي دو يا چند جانبه که نوعي هم تکميلي در حوزه‌هاي کارکردي اقتصادي, اجتماعي, فرهنگي, امنيتي و غيره را مبتني بر مزيتهاي هريک از اعضا منعکس مي نمايد.
5ـ موقعيت ژئوپليتيکي و قدرت برتر که نقش اصلي را در تأسيس و رهبري همگرائي بعهده مي‌گيرد.
6ـ ضرورتهاي جهاني و کروي که مديريت فراگير و يکپارچه جهاني را اجتناب ناپذير مي‌نمايد.
با توجه به مطالب فوق الذکر اين همايش با هدف حل مسائل کشورهاي اسلامي سعي در کالبدشکافي و در نهايت ارائه راهکارهاي حل چالشهاي موجود در جهان اسلام را دارد.

منابع مطالعاتی مرتبط :

-    اُتوتايل، ژيرويد و ديگران.(1380). انديشه‌هاي ژئوپليتيك در قرن بيستم. ترجمة: محمدرضا حافظ‌نيا و هاشم نصيري. تهران: دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي.
-    اسميت،آنتوني.(1364).ژئوپليتيك اطلاعات. ترجمه: فريدون شيرواني، تهران: سروش.
-    اميري، مجتبي. (1375). نظرية برخورد تمدنها: هانتينگتون و منتقدانش. تهران: دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي.
-    امين
-    پورفيكوئي،علي.(1374).نگاهي به مسائل ژئوپليتيكي جهان‌معاصر.مشهد:انتشارات واقفي.
-    حافظ‌نيا، محمدرضا. (1379).تعريف نو از ژئوپليتيك.مشهد:فصلنامة تحقيقات جغرافيايي، سال 15، شماره 3 و 4.
-    حافظ‌نيا،محمدرضا.(1379). مباني مطالعات سياسي ـ اجتماعي (جلد1).قم: سازمان حوزه‌ها و مدارس علميه خارج از كشور.
-    حافظ‌نيا، محمدرضا.(1379).مباني مطالعات سياسي ـ اجتماعي (جلد2).تهران. قم: سازمان حوزه‌ها و مدارس علميه خارج از كشور.
-    دوئرتي،جيمز و فالتزگراف،رابرت.(1376). نظريه‌هاي متعارض در روابط بين‌الملل، جلد اول. ترجمه: عليرضا طيب و وحيد بزرگي. تهران: نشر قومس.
-    ژرژ،پي‌ير.(1374).ژئوپليتيك اقليتها. ترجمه: سيروس سهامي. مشهد.انتشارات واقعي.
-    سيف‌زاده، سيد حسين. (1376). نظريه‌پردازي در روابط بين‌الملل ـ مباني و قالبهاي فكري. تهران: سمت.
-    سيف‌زاده،سيدحسين.(1368).نظريه‌هاي‌مختلف در روابط بين‌الملل.تهران: نشر سفير.
-    عزتي، عزت الله. (1373). ژئو استراتژي. تهران: سمت.
-    عزتي، عزت‌الله. (1371). ژئوپليتيك. تهران: سمت.
-    عزتي، عزت الله. (1380). ژئوپليتيك درقرن بيست و يكم. تهران: سمت.
-    كاظمي،علي‌اصغر.‌(1373).‌روابط بين‌الملل در تئوري و در عمل. تهران:نشر قومس.
-    كاظمي،‌علي‌اصغر.‌(1368).‌مديريت‌بحرانهاي‌بين‌الملل.‌تهران:‌دفتر‌نشر‌فرهنگ اسلامي.
-    كاظمي، سيد علي‌اصغر. (1370). نظرية همگرائي در روابط بين‌الملل. تهران:نشر قومس.
-    لاكست، ايو. (1368). مسائل ژئوپليتيك، اسلام، دريا و آفريقا. ترجمه: عباس آگاهي. تهران: دفترنشر فرهنگ اسلامي.
-    لاكست، ايو و ژيبلين. بئتريس. (1378). عوامل و انديشه‌ها در ژئوپليتيك. ترجمه: علي فراستي. تهران: نشر آمن.
-    لورو، پاسكال و توال، فرانسوا. (1381). كليدهاي ژئوپليتيك. ترجمه: حسن صدوق ونيني. تهران: انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي.
-    ماندل، رابرت. (1377). چهرة متغير امنيت ملي. ترجمه: پژوهشكده مطالعات راهبردي. تهران: پژوهشكدة مطالعات راهبردي.
-    مورفي، الكساندر، (1383). تراژدي منازعات بيناديني. ترجمه: امير مهريار. ماهنامة‌گفتگو، سال سوم، شماره 13.
-    موير، ريچارد. (1379). درآمدي نوبر جغرافياي سياسي. ترجمة درة ميرحيدر. تهران: انتشارات سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح.
-    هاگت،پيتر.(1375).جغرافيا تركيبي نو.جلد2.ترجمه:شاپورگودرزي‌نژاد.تهران: سمت.
-    هانتينگتون، ساموئل پي. (1378). برخورد تمدنها و بازسازي نظم جهاني. ترجمة : محمدعلي حميد رفيعي. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي.
-    هانتينگتون، ساموئل پي. (1375). درگيريهاي سياسي پس از جنگ سرد. ترجمه: مجتبي اميري. تهران: اطلاعات سياسي ـ اقتصادي، سال يازدهم، شمارة اول و دوم.
-    هرش، تيم. (2004). بن بست در كنفرانس آب و هوايي.
-    هپل، لسلي. (1370). تجديد حيات ژئوپليتيك. ترجمة: دره مير حيدر. تهران: مجله اطلاعات سياسي‌ـ‌اقتصادي،شماره 48

-    Adhikari,Sudeepta.(1997).Political Geography.Jaipur and New Delhi:Rawat Publications.
-    Agnew. John. (1998).Geopolitics. Encyclopdia –Encarta, C.D.
-    Agnew.John. (1999).Geopolitics:re – visioning world Politics. London: Routledge.
-    Agnew,John;Corbridge Stuart.(1990).The new Geopolitics:the Dynamics of Geopolitical
-    Atkinson David;Dodds,Klaus.(2000).Geopolitical Traditions. London& Newyork: Routledge.
-    Cohen, Saul.B.(1991).Global Geopolitical change in the Post –cold war era. Annals of the Association of American Geographers, Vol.81, No. 4, PP. 551 –580.
-    Dalby, Simon.(1998).The Geopolitics Reader,edited by Ó Tuatail, Dalby and Routledge. London: Routledge.
-    Dodds,Klaus.(2000).Geopolitics In A Changing world.England: Pearson Education Limited.
-    Dodds,Klaus & Atkinson,David.(2000).Geopolitical Traditions. London: Routledge.
-    Faringdon, Hugh. (1989), Strategic Geography. London: Routledge.
-    Fellmann, Jerome & others. (2001). Human Geogrophy. USA: Mc Graw-Hill.
-    Fukuyama, Francis.(1989).The End of Htistory?. From the National Interest. In: Otuathail, G & others(ed). The Geopolitics Reader. (1998). London: Routledge.
-    Gharehbaghian,Morteza.(2000).An Estimation of level of Development. Islamic Development Bank, 1421 H.
-    Glassner, Martin Ira. (1993). Political Geography.NewYork:John wiley & sons, Inc.
-    Glassner, Martin & Fahrer Chuck. (2004). Political Geography. USA: Johnwiley & Sons, Inc.
-    Homer-Dixon,Thomas,F.(1998).The Geopolitics Reader. London: Routledge.
-    Ó Sullivan, Patrick. (1986). Geopolitics. Australia: Croom Helm Ltd.
-    Ó Tuathail, Gearoid. (1996). Critical Geopolitics. London: Routledge.
-    Ó Tuathail,Gearoid & others.(1998).The gopolitics Reader.London: Routledge.
-    Routledge, Paul. (1998). Anti – Geopolitics: Introduction. In: Ó Tuathail, G & Others (ed). The Geopolitics Reader. London: routledge.

e-max.it: your social media marketing partner

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید