اختلافات قومی و مذهبی در جهان اسلام مسئله ای است که غرب به آن ها معطوف شده و از آن استفاده خواهد کرد.

گفتگو با دکتر عباس علی پور
استاد دانشگاه

 

مداخلات نظامی نظامی قدرتهای فرامنطقه ای در جهان تا به امروز، همواره یکی از بحث برانگیزترین موضوعات بوده و پژوهشگران و محققان این حوزه هر کدام از جنبه‌ها و رویکردهای متفاوتی به بررسی علل و چرایی مداخلات نظامی این کشور پرداخته‌اند. بررسی عوامل اصلی و تاثیرگذار در فرایند تصمیم گیری عرصه‌ی دخالت نظامی قدرتهای فرامنطقه ای در جهان اسلام در گفتگوی زیر مورد توجه قرار گرفته است:

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: اگر بخواهیم نگاهی به بسترهای مداخله نظامی قدرت های فرامنطقه ای در جهان اسلام داشته باشیم، اصولا به چه دلیل دخالت های نظامی قدرت های فرامنطقه ای حداقل در نیم قرن اخیر افزایش پیدا کرده است؟

اگر بخواهیم این مسائل را در طی پنجاه سال گذشته بررسی کنیم، بحران هایی که در جهان اسلام شکل گرفت را از زمانی که نظریه برخورد تمدن ها در دنیا بعد از فروپاشی شوروی شکل گرفت و این که قطب قدرت در جهان اسلام به عنوان یک عامل ژئوپلیتیکی قدرتمند در برابر غرب مطرح شد، بحران های ژئوپلیتیکی که در جهان اسلام رخ نمود، قطعا یک سر این بحران ها در اثر ذخالت های فرامنطقه ای بوده است. این اولین مسئله ای بود که باید مورد بررسی قرار گیرد، دومین مسئله، اهمیت ژئوپلیتیکی جهان اسلام است. در طی سی، چهل سال گذشته، جهان اسلام، به ویژه هسته مرکزی جهان اسلام (که محل منازعات و درگیری های منطقه ای و شامل کشورهای حوزه عربی به اضافه ایران، ترکیه، افغانستان و پاکستان می شود.) به دلیل مسائل ژئواکونومیکی ، ژئوپلیتیکی ، اقتصادی و انرژی از عواملی بود که موجب شده قدرت ها همیشه در این منطقه حضور خود را با استفاده از این عامل توجیه کنند. دومین مسئله این بود که به لحاظ ژئواستراتژیک یا اهمیت قطب نظامی که جهان اسلام به لحاظ جمعیتی داشت و این مسئله از عواملی بود که غربی ها را به جهان اسلام کشاند و وحدت و انسجامی که در جهان اسلام وجود داشت (و ممکن بود در آینده غرب را با چالش رو به رو کند) موجب شد غربی ها وارد این منطقه شوند و می توان با قاطعیت گفت در تمامی منازعات منطقه ای یک سر مسائلی که در این منطقه اتفاق می افتد، کشورهای غربی به ویژه آمریکا است و می توان گفت آمریکا در تمامی بحران ها، تاثیر گذار بوده است.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: اگر به روند مداخله قدرت های فرامنطقه ای در بحران های جهان اسلام بپردازیم، اصولا این مداخله نظامی دارای چه ویژگی های مختلفی بوده است؟

مداخلات گذشته غرب در جهان اسلام با امروز متفاوت بوده است. حتی با جرات می توان گفت این مداخلات در دو دولت از دولت های غربی و به ویژه در ایالات متحده آمریکا، این مداخلات متفاوت بوده است. کما این که می بینیم شش سال گذشته یا هشت سال گذشته یا حتی قبل از آقای اوباما، استراتژی ایالات متحده در کشورهای اسلامی، نفوذ مستقیم و برخوردهای مستقیم غرب در بحران های منطقه ای جهان اسلام بود، اما در زمان آقای اوباما از شدت این مسئله کمتر شد و در استراتژی امنیتی ایالات متحده می بینیم که بر اساس جمله ای که آقای اوباما می گفت: «چکش آمریکا دیگر بر سر هر میخی فرو نخواهد رفت». بنابراین آمریکایی ها تغییر استراتژی دادند، به این نحو که با استفاده از شرکای منطقه ای خود، جنگ های نیابتی را در منطقه تشدید کنند و بهترین شاهد این مسئله را می توانیم در بحران سوریه، بحران یمن و حتی بحران های منطقه ای دیگر در حوزه جهان اسلام ببینیم. پس استراتژی غرب، به ویژه ایالات متحده در گذشته برخوردی مستقیم بوده است و امروزه بیشتر بر اساس نمایندگی (نیابتی) کشورهای غربی با استفاده از جهان اسلام است. در واقع غربی ها به خوبی فهمیده اند که عامل اختلاف در جهان اسلام، مسائل مذهبی است. یعنی وقتی می بینند این مسائل مذهبی به خوبی هویدا شده است، دیگر دلیلی برای مداخله مستقیم نمی بینند. لذا مسائل و بحران هایی را پیش می آورند و بحران های سوریه با عربستان، عراق با عربستان، عربستان با یمن را مدیریت می کنند. یعنی مدیریت هوشمند غرب نسبت به اداره کردن بحران های جهان اسلام به خوبی جواب داده است. مثلا امروزه زمانی که نزدیک بود بحران سوریه به اسرائیل سرایت کند و آن را تهدید کند، مسائل یمن به وجود آمد و تشدید بحران بین ترکیه و عربستان، و ایران و عربستان به وجود آمد. این ها مسائلی است که غرب جهان اسلام را از آن غافل می کند و با کمترین هزینه با برانگیختن ، بحران ها را در منطقه تشدیدد کرده است.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: در شرایط کنونی چه بسترها و زمینه هایی برای مداخله نظامی قدرت های فرامنطقه ای در بحران های جهان اسلام وجود دارد؟

متاسفانه در برهه کنونی، بسترهای شکل گیری بحران در جهان اسلام آماده است. اختلافات قومی و مذهبی در جهان اسلام مسئله ای است که غرب به آن ها معطوف شده و از آن استفاده خواهد کرد. از این بسترهایی که می توان به بسترهای اجتماعی یا بسترهای اجتماعی یا سیاسی اشاره کرد که باعث اختلافات در بین سردمداران دولت ها در منطقه شده است. این رویکرد باعث شده است که غربی ها بخشی از برنامه خود را اجرا کنند. من بعید می دانم که آن ها به طور مستقیم مداخله کنند ولی قطعا بحران های ژئوپلیتیکی آینده در جهان اسلام، از طرف غرب و کشورهای غربی با استفاده از ابزار ها و بسترهای اسلامی ( این اسلام، اسلام ناب نیست) مد نظر قرار می گیرد.. این مسئله باعث می شود که زمینه های حضور و ظهور خود را در منطقه تشدید می کنند. کما این که می بینیم امروزه در سوریه، خود را با این ابزارها توجیه کرده اند. در یک جمع بندی می توان گفت که غربی ها بعید است که به طور مستقیم در منطقه حضور پیدا کنند و اهداف خود را با دولت های مزدور منطقه ای پیش خواهند برد و به خوبی نیز در حال پیاده کردن اهداف منطقه ای خود هستند و این بحران سازی ها ضمن تامین امنیت اسرائیل، (چون موضوع غفلت از موضوع فلسطین و اسرائیل به عنوان یکی از مسائل جهان اسلام باعث شده است ) مسائل و تنش هایی در بین کشورهای اسلامی شکل بگیرد و این یکی از موفقیت هایی بوده است که غربی ها ما را درگیر مسائل جهان اسلام کرده اند.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: چه بسترهایی برای مداخله نظامی سایر قدرت های فرامنطقه ای وجود دارد؟

کشورهای اروپایی متاسفانه دنباله رو ایالات متحده آمریکا هستند، اما بلوک جدیدی که در صحنه بین الملل شکل گرفت، از زمانی که بحران سوریه شروع شد تا زمانی که هنوز روس ها وارد منطقه نشده بودند، تقریبا همه متوجه معادلات بودند؛ اما به زعم من ورود ناگهانی و ناگهانی روس ها به سوریه تمام معادلات غرب را در منطقه خاورمیانه به هم ریخت. این که کشورهای شرقی تمایل به تشدید بحران ها در منطقه داشته باشند، ممکن است هم احتمال داشته باشد و هم نه. یعنی روس ها تا حدودی می توانند حضور خود را در بحران های منطقه ای جهان اسلام توجیه کنند، اما بعید می دانم از غرب و ایالات متحده آمریکا بخواهند به عنان اهداف نیابتی استفاده کنند، حتی روس ها در بحران های زئوپلیتیکی جهان اسلام، سود چندانی نخواهند بود. اما تا حدودی تنش های ژئوپلیتیکی می تواند برای روس ها مناسب باشد و این مسئله ای است که باید به آن توجه کنیم.

e-max.it: your social media marketing partner

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید