برآیند بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام رشد و گسترش فرقه گرایی است.

گفتگو با دکتر محمد جعفر آجرلو
موسسه آینده پژوهی جهان اسلام

 

 قومیت و نژاد درجهان امروز و همچنین جهان اسلام ابعاد وسیع و روزافزونی پیدا نموده است. چنانچه ازیک طرف شاهد به اصطلاح جدی شدن فرآیند جهانی شدن، بازارهای اقتصادی، شیوه های حقوقی و سیاسی هستیم و از سوی دیگر، ظهور انواع بحرانهای قومی نژادی و اختلاف های قومی و تاکید بر بنیادی ترین هویت ملی گروهی، وفاداری های قومی دربسیاری ازمناطق جهان اسلام را می بینیم. دراین راستا برای بررسی بیشتر بحرانهای قومی نژادی گفتگویی با دکتر آجرلو داشته ایم:


موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: اگر نگاهی به بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام داشته باشیم، حداقل در چند دهه گذشته این بحران ها در چه شرایطی به وجود آمده و رشد کردند؟

در ارتباط با بحث قومیت گرایی در جهان، خصوصا در جهان اسلام، یک سری واقعیت هایی در ارتباط با ان موضوع مطرح است که در جوامع مختلف می تواند به اشکال مختلف بروز یابد. قبل از این که من به ماهیت مسئله بپردازم، بایستی در مورد مفهومی صحبت کنیم که تحت عنوان هویت قومی مطرح است. هویت در معنا به معنی حقیقت و چیستی یک پدیده است که به صورت فردی یا جمعی به آن پرداخته می شود. وقتی صحبت از هویت قومی می کنیم، منظور هویت جمعی از انسان هاست. در ارتباط با مفهوم هویت قومی، رویکردهای مختلفی از نظر تئوریک وجود دارد و با توجه به هر کدام از این رویکردها ممکن است برداشت ها و یا نوع استفاده از هویت قومی به گونه خاصی عملی شود. در این بین بحران های قومی، عمدتا در جهان اسلام با توجه به این که بحث پدیده قومیت و قوم گرایی به عنوان واقعیتی است و ریشه در گذشته جوامع اسلامی دارد. این مسئله پدیده ای از قرن بیستم به بعد موضوعیت پیدا کرده و تشدید شده است. عمده مسئله هم به بحث ملی گرایی و ناسیونالیسم که ریشه در مغرب زمین دارد برمی گردد. وقتی ناسیونالیسم در مغرب زمین بعد از پایان جنگ های مذهبی سی ساله عهدنامه وستفالیا منعقد میشود و اصطلاحا دولت های ملی شکل می گیرند. باعث می شود که ما شاهد شکل گیری دولت- ملت ها در اروپا بر مبنای هویت های ملی باشیم. یعنی به نوعی حکومت ها به همگرایی رسیده اند.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: در شرایط کنونی بحران های قومی و نژادی در جهان اسلام به چند دسته تقسیم می شود و چه عواملی بر این بحران ها در جهان اسلام تاثیر گذاشته است؟

عوامل متعددی در رابطه با بر بحران های قومی- نژادی جهان اسلام می تواند تاثیرگذار باشد که بخشی از آن مربوط به قرائت های خاصی از اسلام می شود. در این شرایط ما شاهد این هستیم که در مقابل هویت های دینی و مذهبی، هویت های قومی مانند عربی- فارسی یا عربی- عجمی مطرح می شود. از طرف دیگر هویت های قومی- زبانی و هویت هایی مانند پان ترکیسم- پان ایرانیسم مطرح می شوند. این مباحث در جهان اسلام وجود داشته است. منتهی در برهه ای از زمان، این مباحث با هم، هم افزا می شوند؛ یعنی هویت های قومی و هویت های مذهبی بر هم سوار می شوند و هم افزایی می کنند و در مقابل جریانات رقیب قرار می گیرند، اما ریشه اصلی این مسئله را در یک بعد داخلی (که اصطلاحا دل مشغولی های رهبران سیاسی است) می بینیم و دیگری هم دخالت های قدرت های فرامنطقه ای است. مثالی که در این زمینه می توان گفت این است که وقتی صحبت از هویت قومی می شود، مانند هویت عربی، اما در کشورهای عربی که شاهد 21 کشور عربی هستیم . یعنی اگر قرار باشد هویت قومی در این جا یکسان عمل کند، باید تمام کشورهای عربی به عنوان کشوری واحد تجلی و بروز پیدا کنند. اما دلیل این که کشورهای عربی به وحدت نمی رسند این است که دغدغه رهبران سیاسی و به تعبیری قدرت طلبی آن ها باعث شده که حتی کشورهای عربی با وجود داشتن قومیت واحد ، تکلم به زبان عربی و داشتن دین مشترک اسلام اکثر اهل سنت هم نمی توانند به صورت یک واحد سیاسی منسجم پا به عرصه وجود بگذارند، در این میان بخش دیگر مربوط به خودکامگی، ریاست طلبی و قدرت طلبی رهبران است و بخش عمده ای هم مربوط به دخالت های فرامنطقه ای می شود. در نهایت این دو مطلب با هم در یک جا تلاقی پیدا می کند. در این  راستا جریاناتی (که ما امروز در جهان اسلام می بینیم) خواست رهبران یا به تعبیری قدرت طلبی رهبران و خواسته نظام سلطه بر هم منطبق می شود و جریانات قومی- مذهبی را در جهان اسلام تشدید می کند.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: در شرایط کنونی بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام دارای چه ویژگی هایی هستند؟

در شرایط کنونی بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام به تعبیری آفت هایی هستند که مترتب بر جهان اسلام می شود و به نوعی قومیت گرایی باعث تبعاتی می شود که عبارتند از: تضعیف وفاداری ملی و فراملی در کشورهای اسلامی، یعنی هم وفاداری ملی کشورها را مورد هدف قرار می دهد. مثلا در کشورهایی مانند افغانستان، عراق و حتی سوریه و ایران و عربستان سعودی و هم وفاداری های فراملی یا پان اسلامیست را هم تحت تاثیر قرار می دهد. همچنین برآیند بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام رشد و گسترش فرقه گرایی است که هویت قومی با هویت مذهبی تلاقی پیدا می کند. این فرقه گرایی باعث تضعیف وفاداری ملی و فراملی می شود و در رشد و گسترش فرقه گرایی تاثیر دارد و نتیجه رشد و گسترش فرقه گرایی، تروریسم است که نتیجه افزایش هویت ها یا به تعبیری هویت های قومی و رشد و گسترش فرقه گرایی است که نهایتا منجر به ترویج و گسترش تروریسم در جهان اسلام می شود.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: افزایش بحران های قومی- نژادی در جهان اسلام به چه عواملی وابسته است؟

بخشی از عواملی این بحران ها به ناآگاهی بخشی از توده های اجتماعی برمی گردد (که از کنه اتفاقاتی که در پیرامون آن ها اتفاق می افتد) درک درست و صحیحی ندارند و بخشی از آن مربوط به عصبیت، کج اندیشی و دیدگاه هایی (که توسط افراطیون در جامعه تزریق می شود و آن ها را تحریک می کند) مرتبط است. بخش دیگر به دغدغه ها یا دلمشغولی های رهبران سیاسی و نخبگان بومی کشورها بر می گردد، آنها در واقع دغدغه های خاص خود را دارند و به دنبال این هستند که اهداف خاص خود را پیگیری کنند و بعد دیگری از آن هم به دخالت های قدرت های فرامنطقه ای مربوط می شود.

 

e-max.it: your social media marketing partner

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید